standaard groter grootst
print
Interview

‘We zijn bang voor zorgrobots zonder gevoel, terwijl er nu al weinig tijd is voor aandacht in de zorg.'

Arjen Born (30), student fotografie

Fotografiestudent Arjen Born wil met zijn eindexamenproject een bijdrage leveren aan de discussie over het nieuwe ouder worden in een nieuwe tijd. Dat doet hij als oudere van de toekomst die nu al weet dat hij niet oud wil worden in het huidige zorgsysteem. Met zijn foto’s van ouderen met ‘zorgrobots’ bevraagt hij het routinematig werken in de zorg en wil hij een discussie over de kwaliteit van zorg in de toekomst op gang helpen.

Arjen wil een ironische blik geven op de toekomst en op een van de mogelijke oplossingen voor de vergrijzingsproblematiek: de inzet van technologie en zorgrobots. Daarvoor maakt hij installaties, robots, die hij samen met ouderen fotografeert. Die robots hebben bewust een bepaalde knulligheid. Het gaat hem namelijk niet om de machines, maar om de vraag wat goede zorg is.

Er wordt serieus gepraat over en geëxperimenteerd met zorgrobots. Maar er is ook een zekere angst omdat zorgrobots niet beschikken over gevoelens. Die angst begrijp ik niet goed. Als je kijkt naar de huidige zorg, dan is er al weinig ruimte en tijd voor aandacht, contact en persoonlijke bezorgdheid. De trend is zonder robot al ingezet. Het gaat dus niet om de vraag of robots ingezet worden in de zorg, dat gaan ze. En ik geloof zeker dat de technologie een positieve bijdrage kan leveren in de ouderenzorg. Het gaat er om waarom en hoe we technologie inzetten: om een bijdrage te leveren aan de kwaliteit van leven of om tijd en geld te besparen?

Er is al weinig ruimte voor persoonlijke aandacht
Het kostte me moeite in het begin. De meeste verzorgingshuizen stonden niet open voor mijn project. Ik denk dat ze bang waren dat ik een negatief beeld van ouderen zou neerzetten. Maar dat weet ik niet zeker, want de meesten wilden niet eens luisteren naar wat ik te zeggen had. Het verbaasde mij dat juist de multiculturele instellingen het minst toegankelijk waren. De receptionisten vond het meestal een leuk idee, maar locatiemanagers wezen me zonder uitleg af. Gelukkig vond ik bij Florence in Den Haag een goede locatiemanager. Een gevoelsmens die zich echt inzet voor ouderen en het leuk vindt dat het onderwerp onder jongeren leeft. Hij geeft me alle vrijheid om mijn werk te doen.

Kwetsbaarheid maakt menselijk
Ik denk dat het overlijden van mijn moeder twee jaar geleden een belangrijke rol speelde bij de keuze voor dit onderwerp. Ik was toen 28 jaar, een leeftijd waarop je je onoverwinnelijk voelt. En dan valt plots je moeder weg. Ik ging meer nadenken over kwetsbare groepen in de samenleving. Kwetsbaarheid maakt iemand heel menselijk. Iemand die zich kwetsbaar opstelt, wordt heel puur. Dat intrigeert me. Bij ouderen speelt angst voor verlies een grote rol in hun leven; verlies van hun partner, vrienden die wegvallen, afname van het cognitieve vermogen. Ouderen worden daar iedere keer mee geconfronteerd. En juist daarom vind ik het verbazingwekkend dat er zo’n grootschalig managementstelsel ontstaat in de zorg. Kleinschalig en individueel sluit zoveel beter aan op die kwetsbaarheid.

Zo wil ik niet oud worden
Je moet geduld hebben om met kwetsbaarheid om te gaan. Dat kan ik soms moeilijk opbrengen. Door het contact merkte ik dat ik in een compleet andere wereld leef en met heel andere dingen bezig ben dan de ouderen in het verzorgingshuis. Hun wereld is heel klein, een verzorgingshuis van wat vierkante meters. Buiten komen ze nauwelijks. Velen hebben bijna niemand meer die op bezoek komt. Ze klagen vaak dat er weinig te doen is. Ik moet veel geduld opbrengen om me in die wereld te verplaatsen. Dat valt niet mee. Zo zit in het verzorgingshuis een man alleen in de serre. Als ik hem daar iedere keer weer zie zitten, denk ik: in wat voor wereld leef je dan? Zo zou ik niet zo oud willen worden. Of de vrouw van 86 jaar die ik tijdens een interview vroeg wat oud worden voor haar betekent. Zij vertelde dat het ouder worden wachten was, wachten tot ze iets kreeg en het leven ophield. Ik vond dat zo heftig. Alle mensen om me heen hebben juist zo’n zin in het leven, ook ik. En dan zit er iemand tegenover je voor wie het leven op is.

Ouderen weten waar het echt om gaat
Maar er zijn ook mooie dingen, verhalen, wijsheid. Het zijn misschien clichés, maar ik denk wel dat ouderen weten waar het echt om gaat in het leven. Jongeren zetten naar mijn gevoel nog een masker op. Ze willen zich een bepaald imago aanmeten, kijken naar mensen vanuit de vraag wat zij aan hen hebben. Ze denken dat iedereen naar hen kijkt en zijn, als dat niet zo blijkt te zijn, op de een of andere manier teleurgesteld. Maar ouderen, die hoeven zich niet meer zo te bewijzen.

Zoals de ouderenzorg geregeld is, wil ik niet oud worden
Toch hoef ik geen negentig te worden. Ik denk niet dat de kwaliteit van het leven er beter op wordt als je ouder wordt. Er is volgens mij een omslagmoment dat je te afhankelijk wordt. Vooral zoals de ouderenzorg nu geregeld is, zo wil ik niet oud worden. Er moet iets veranderen en jongeren moeten daarin veel meer verantwoordelijkheid dragen en andere manieren vinden voor hoe het nu georganiseerd is. De managers zijn allemaal dertigers en veertigers en kijken alleen naar cijfers. Maar als ik naar mijn leeftijdsgenoten kijk, ze zijn nog helemaal niet bezig met ouder worden en zien er ook de rijkdom niet van in. Het staat te ver van ze af. Ik ben op jonge leeftijd geconfronteerd met verlies en sta er daarom anders in. Ik kijk er anders naar. Zeker nu ik veel oudere mensen zie. Daardoor vraag ik me weleens af hoe het later zal gaan, met de zorg voor mijn vader of voor mijn oudere vrienden.

Arjens eindexamenproject bestaat uit de zorgrobotfoto’s, drie filmpjes waarin ouderen vertellen wat oud worden voor hen betekent en een publicatie met artikelen over technologie in en kwaliteit van de ouderezorg.

-›  Bekijk de foto’s op de website van Arjen Born

Reacties opdit interview

Uw reactie

Naam
Leeftijd jaar
Onderwerp
Reactie
verzenden



print